Na Dan sećanja na žrtve Holokausta, koji se obeležava 22. aprila, predstavnici Zavičajnog društva „Kraljevo“ položili su vence na zajednički grob palih boraca iz 1941. godine, koji su izgubili živote u borbama za oslobođenje Kraljeva, kao i civilnih žrtava nemačke odmazde iste godine.
Ovaj grob, smešten na Starom gradskom groblju, predstavlja spomen na period kada su se građani borili za slobodu pod okupacijom nacističke Nemačke, a Kraljevčani posebno za probijanje blokade svog grada.
Blokada Kraljeva počela je 16. aprila 1941. godine, kada su u grad ušle nemačke jedinice koje su ga odmah hermetički zatvorile – niko nije mogao ni da uđe, ni da izađe. U to vreme, Kraljevo je bilo poznato po gradskoj pijaci, pa stanovnici okolnih sela nisu mogli da dopreme hranu. Grad je ubrzo ostao bez osnovnih namirnica.
– Kraljevo je bilo bez hleba, stanovništvo nije imalo čime da se prehrani – ni mi deca, a kamoli stariji. Zbog toga su patriotske snage – Druga čibukovačka partizanska četa i Prekomoravski četnički odredi – odlučile da pokušaju da razbiju blokadu. Krenuli su iz pravca Ratarske škole, slabo naoružani, i nažalost naišli na jake nemačke snage koje su ih dočekale iz blokiranog grada. Tada je poginulo 23 boraca koji su pokušali da oslobode Kraljevo – objašnjava Milan Matijević, član Zavičajnog društva „Kraljevo“ i jedan od najznačajnijih lokalnih hroničara.
Matijević navodi da su tela poginulih tokom noći nemačke snage prenela ispred stare kapele. U tom trenutku, zbog straha od nemačke represije, na groblju nije bilo muškaraca koji bi smeli da iskopaju rake. Bojali su se da bi ih Nemci pogubili pod sumnjom da su diverzanti. Brigu o poginulima preuzela je jedna starija žena.
– Bila je to Milica Šiša, majka poznatog kraljevačkog vatrogasca Bude. Te noći, kada su tela doneta, ona je sama iskopala grobnicu i sahranila 23 nepoznata junaka, ne znajući njihova imena. Tokom celog rata negovala je njihov grob. Nakon rata, grobnica je simbolično uređena: postavljen je betonski okvir, a Fabrika vagona izlila je bronzanu ploču bez vojnih i političkih obeležja – ističe Matijević.
Međutim, tokom tranzicionih godina 1990-ih i 2000-ih, bronzana ploča je ukradena i prodata kao staro gvožđe, pa je grobnica ostala bez ikakvog obeležja. Vremenom je propadao i betonski okvir, oštećen mrazom i zubom vremena. Zavičajno društvo je odlučilo da preduzme obnovu.
– Uz pomoć podružnice Zavičajnog društva iz Beograda, njenog predsednika Milana Novakovića, kao i članova iz Kraljeva, grob je 2023. godine obnovljen. Postavljen je novi betonski okvir i postavljena mermerna ploča. Danas, drugog dana Vaskrsa, položili smo vence u znak sećanja na ove patriote, naše heroje. Time pokazujemo da se Kraljevo seća njihove žrtve i borbe za slobodu – poručuje Matijević.
Priča o ovom herojskom pokušaju oslobađanja grada, u kojem su gotovo goloruki ljudi stali u odbranu života i dostojanstva svojih sugrađana, vremenom je pala u zaborav. Ostala je samo obnovljena mermerna ploča da svedoči o vremenu kada su ljudi bili složni i odlučni u borbi protiv fašizma.
